Portfolio - Sander van de Coevering
Themamuur Burgerschap
Sinds 2006 hebben het basis-, voorgezet- en speciaal onderwijs de opdracht gekregen om aandacht te besteden aan burgerschap. Sinds 2021 gelden nieuwe wettelijke eisen voor bevordering van deze burgerschapsopdracht. Volgens onderwijsinspectie is dit nodig om actief burgerschap en sociale cohesie te bevorderen[1]. Veel scholen voelen de druk om nu echt concreet invulling te gaan geven aan hun burgerschapsonderwijs. Zo ook op SO de Kolibrie in Soest.
In het begin van het schooljaar 2022-2023 kwam de vraag vanuit het MT om burgerschap nu echt te gaan verweven binnen het onderwijsaanbod. Er ontstond een werkgroep van onderwijs- en zorgprofessionals, die samen zijn gaan brainstormen over hoe de bijbehorende kerndoelen verwerkt kunnen worden in het huidige onderwijsaanbod.
Vanuit mijn functie als leerkracht kunstvakken, besloot ik burgerschap te verbinden aan het vakgebied kunst. Volgens Nieuwelink (2021)[2] hebben kunstvakdocenten bij uitstek de instrumenten om samenlevingsvormen te leren verbeelden en de wereld van leerlingen te vergroten. Zo kunnen zij dit bereiken door toneelspel, het leren kijken naar kunst, het leren maken van kunst, door te lezen en te schrijven en door naar muziek te luisteren en samen muziek te maken. Daarnaast geeft hij aan dat het belangrijk is om de elementen van burgerschap expliciet te benoemen.
SO de Kolibrie is een school voor leerlingen met ernstige gedragsproblemen in combinatie met een licht verstandelijke beperking (LVB). De school bestaat uit zes groepen, die ingedeeld zijn op verschillende gebieden. Er wordt bij de samenstelling van groepen voornamelijk gekeken naar de sociaal-emotionele leeftijd en zorgbehoefte van de leerling. De leerlingen werken individueel op hun eigen didactische niveau. Hierdoor is een duidelijk klassikaal onderwijsaanbod soms lastig vorm te geven.
In het midden van de school werk ik vanuit een atelier waar elke groep drie keer per week les krijgt in drama, dans, beeldend en muziek. Het atelier bevindt zich naast de aula waar een grote wand is waar het werk van de leerlingen tentoongesteld kan worden. Tijdens de brainstormsessies kwam ik tot het idee om deze wand om te dopen tot een themamuur waarbij kunst en burgerschap samenkomen. Daarnaast wilde ik een soort community gevoel creëren in de school waarbij er meer verbinding zichtbaar is tussen de verschillende losse groepen en de leerlingen ook voelen en zien dat ze uitmaken van een groter geheel.
[1] www.onderwijsinspectie.nl, augustus 2021
[2] Nieuwelink, H (2021). Kunst- en cultuuronderwijs als burgerschapsonderwijs. LKCA. Geraadpleegd van https://www.lkca.nl/artikel/kunst-en-cultuuronderwijs-als-burgerschapsonderwijs-verslag/
De themamuur
Vrijheid & gelijkheid
Het eerste burgerschap thema was vrijheid & gelijkheid. In eerste instantie wilde ik de zichtbaarheid van het vak Burgerschap vergroten door een gezamenlijke opdracht op de themamuur te maken.
''Wat betekent vrijheid & gelijkheid voor jou?''
Ik vond de muur vrij kaal en besloot er een creatieve opdracht bij te verzinnen. Witte duiven staan voor vrede en vrijheid. Een kleine toevoeging die ervoor zorgde dat de leerlingen geïnteresseerder waren in de muur en wat de andere klassen hadden opgeschreven. Vanaf dit moment besloot ik bij elk thema ook de kunstvakken te gebruiken om de themamuur vorm te geven en tijdens het maken het thema ook te bespreken.
Globalisering
Het tweede thema was Globalisering. Tegenwoordig staat de gehele wereld met elkaar in verbinding door het internet, social media, nieuwsplatformen, het delen van technologie, het delen van grondstoffen, etc.
Ik besloot met de leerlingen hierover te praten en gaf iedere leerling een stukje (A4) van de wereldbol. Samen met de leerlingen zochten we op internet op welke landen zich op hun stukje bevonden en wat kenmerkend is voor deze regio/gebied. Vervolgens hebben ze dit met potloden en pastelkrijt ingekleurd.
Toen we wereldbol hing, wilde ik graag de verbinding laten zien en met de leerlingen bespreken. Ik liet de leerlingen hun op hun laptop een avatar maken en deze hebben ze vervolgens uitgeknipt en een plekje op de wereldbol gegeven. Tot slot heb ik lichtjes toegevoegd, omdat het bijna kerst was en het een warme verbinding benadrukte.
Democratische cultuur
Het derde thema ging over Democratische cultuur. Hoe werkt dit in Nederland en andere landen? Hoe zit de tweede kamer in elkaar en wanneer en waarvoor moeten we stemmen.
Onze school had nog geen leerlingenraad en ik wilde dit thema graag gebruiken om deze op te starten. De leerlingen hebben samen met mij één-op-één een verkiezingsposter gemaakt op Canva.com. Een gebruiksvriendelijke website waarmee de leerlingen, met een beetje hulp, zelf aan de slag konden.
Samen met de leerlingen heb ik gepraat over hun idealen en wat ze anders zouden willen op school. Vervolgens hebben alle leerlingen voor elke klas hun stem uitgebracht. Zo werd er uit elke klas iemand verkozen en ontstond er een leerlingenraad.
De leerlingenraad wordt begeleid door mij en de directeur en komt elke twee maanden samen. De eerste keer was natuurlijk met taart!
Identiteit
Het vierde thema was het uitgewezen moment om zelfportretten met de leerlingen te maken. Aangezien de leerlingen het lastig vinden om in zichzelf te geloven en het moeilijk is om een herkenbaar zelfportret te maken, besloot ik dat ze alleen de helft zelf moesten tekenen.
De leerlingen keken hierdoor goed naar hun eigen gezicht en hebben dit zo goed mogelijk proberen na te tekenen. Daarnaast heb ik gevraagd of de leerlingen in denkwolkjes hun hobby's en interesses te tekenen of te schrijven. Zo ontstond er een muur vol portretten en konden de leerlingen iets vertellen over hun identiteit middels de denkwolkjes.
Deze muur was veruit het populairst onder de leerlingen. Vaak blijven de leerlingen even staan om te kijken naar de andere leerlingen van de school.
Macht & inspraak
Het laatste thema van dit schooljaar was Macht & Inspraak.
Een thema waarbij ik voor het eerst niet direct een idee had voor een creatieve opdracht. Ik besloot de beeldende kant van de kunstvakken even los te laten en puur te gaan voor een burgerschapsdoel: inspraak in de schoolregels.
Om toch de verbinding te zoeken met de kunstvakken en mijn project voort te zetten, heb ik met de leerlingen rollenspellen gespeeld waarbij ze situaties moesten uitspelen over Macht en Inspraak. Kleine toneelstukjes (vertelpantomime) aan de hand van een verhaal over een koning en een koningin.
Themamuren schooljaar 2023-2024
Presentaties
Om mijn project uit te dragen en mijn ideeën over burgerschap in combinatie met de kunstvakken te verspreiden. heb ik twee keer een presentatie gegeven. Een presentatie aan 22 schoolleiders van Stichting Meerkring en een presentatie aan andere kunsteducatieve professionals tijdens een bijeenkomst van Kunstcentraal.
Beide presentaties werden goed ontvangen en men gaf aan geïnspireerd te zijn door mijn kijk op het vak burgerschap. Daarnaast hebben het geven van deze presentaties deuren geopend naar ideeën voor project 2 en project 3. Ik vond het eerlijk gezegd erg spannend om mijn project te presenteren, maar merk door het juist wel te doen dat ik bewuster wordt van waar ik mee bezig ben. Ik heb soms nogal de neiging om mijn werk te bagatelliseren. De reacties op de presentaties ontkrachten deze onzekere gedachte en hierin neem ik groei waar bij mijzelf als professional.
Op 5 oktober 2023 werd ik, naar aanleiding van mijn presentatie bij Kunstcentraal, uitgenodigd om mijn project te presenteren op SBO de Kristal in Maarssen. Een spannende stap in mijn professionele ontwikkeling. Naast het delen van mijn project, was er ook behoefte aan een werkvorm waarmee de school zelf een themamuur konden realiseren. De reacties op mijn presentatie en werkvorm waren overwegend positief. Als feed forward kreeg ik mee dat ze graag meer inhoudelijke kennisoverdracht hadden willen krijgen ten aanzien van het vakgebied burgerschap. In de toekomst wil ik mijn presentaties en werkvormen dan ook inhoudelijker sterker maken door te denken aan kennisoverdracht. Het mooie aan deze presentatie was de opbrengst van de middag. Niet alleen heeft het inspirerend gewerkt voor de deelnemende school, maar kreeg ik zelf ook veel inspiratie voor het vormgeven van toekomstige themamuren.
Feedback
Thijs van den Bosch - Directeur SO de Kolibrie
Het is mooi om te zien dat Sander het onderwijs dat hij geeft meer inhoud en leven geeft door visueel te maken in de centrale hal. Hierdoor blijft het levendig en worden wij allemaal elke dag geconfronteerd met een thema uit het burgerschapsprogramma. Sander is hierin voorloper en heeft hier een mooie presentatie over gegeven aan 22 directeuren binnen de stichting. De conclusie was duidelijk wij zijn als school met afstand de leider op burgerschapsgebied binnen de stichting, dit succes komt voor een heel groot deel op het conto van Sander en de manier waarop hij werkt.
Door de inzet van de themamuur krijgen de moeilijke begrippen van burgerschap inhoud voor onze leerlingen. Je brengt zo verschillende vakken/vaardigheden samen (zoals taalbegrip/wereldoriëntatie enz).
De themamuur is visueel herkenbaar voor de leerlingen en zorgt er ook voor dat ze zich eigenaar kunnen voelen over wat ze leren.
De kansen die er nog liggen zijn denk ik het nog meer verbinden van de opgedane kennis met de praktijk. Het ervarend leren vanuit de thema muur naar de praktijk.
We zouden het kunnen vormen tot een draaiboek dat aangevuld kan worden ieder schooljaar en uitgewisseld met andere scholen. Waarbij er een samenwerking met externe partners gezocht kan worden die mee kunnen helpen om het praktische gedeelte vorm te geven
Lonneke Krabbe - Kwaliteitscoördinator/ Intern begeleider SO de Kolibrie
Sarah Stronks - Groepsleerkracht SO de Kolibrie
Sander heeft bij elk burgerschap thema een interessante en passende opdracht bedacht die door de kinderen als leuk wordt ervaren. Vervolgens wordt het resultaat op een zichtbare plek in school opgehangen. Doordat iedereen hier langs loopt leeft het thema meer in de school. De vormgeving van de muur is ook altijd erg mooi gedaan en spreekt aan!
Misschien is het nog een idee om te onderzoeken hoe je de leerkrachten meer kan motiveren binnen het thema. Door bijvoorbeeld meerdere opdrachten te verzinnen die zij ook kunnen uitvoeren in de klas.
Projectverslag
Projectverslag - Project 1